18 Yaş Altı Çalışanlarda Sağlık Raporu: Daha Sıkı Kurallar Geçerli

Genç bir çalışanı işe alırken uygulanacak kurallar, yetişkin personelden farklıdır. Çalışabileceği işler sınırlıdır, çalışma süreleri kısıtlıdır, gece çalıştırılamaz ve sağlık muayenesi çok daha sık tekrarlanır. Bu farkların bilinmemesi, iyi niyetle yapılan bir istihdamı mevzuata aykırı hale getirebilir.

Yaş grupları ve tanımlar

Mevzuat iki ayrı grup tanımlar. On dört yaşını doldurmuş ancak on beş yaşını doldurmamış olanlar çocuk işçi, on beş yaşını doldurmuş ancak on sekiz yaşını doldurmamış olanlar genç işçi kabul edilir. On dört yaşından küçüklerin çalıştırılması kural olarak yasaktır.

Bu ayrım yalnızca teorik değildir; çalışma süreleri, yapılabilecek işler ve muayene sıklığı bu gruplara göre farklılaşır.

Sağlık raporu yükümlülüğü

On sekiz yaşını doldurmamış çalışanların işe alınmadan önce işyeri hekimine muayene ettirilmesi ve işin niteliğine ve şartlarına göre vücut yapılarının dayanıklı olduğunun raporla belirtilmesi zorunludur.

Bundan daha önemlisi, tekrarlama sıklığıdır: bu muayene, çalışan on sekiz yaşını dolduruncaya kadar en az altı ayda bir tekrarlanır. Yani az tehlikeli sınıfta yer alan bir işyerinde beş yıllık periyot geçerliyken, genç bir çalışan için altı aylık periyot işler. Bu ayrımın atlanması, denetimde en sık rastlanan eksikliklerden biridir.

Altı aylık muayenenin amacı formalite değildir. Büyüme ve gelişme dönemindeki bir bedenin, işin gereklerine uyumu zaman içinde değişir. Muayenenin işlevi, kişinin bu işte çalışmaya devam edip edemeyeceğini düzenli olarak yeniden değerlendirmektir.

Çalıştırılamayacak işler

Genç ve çocuk işçilerin çalıştırılabileceği işler mevzuatla sınırlandırılmıştır. Ağır ve tehlikeli işlerde çalıştırılmaları yasaktır. Yasak kapsamına giren tipik alanlar:

1. Maden ve taş ocakları, yer altı ve su altı işleri
2. Yüksekte çalışma gerektiren işler
3. Ağır yük taşıma gerektiren işler
4. Zararlı kimyasallara, toza ve radyasyona maruziyet bulunan işler
5. Aşırı sıcak veya soğuk ortamda yapılan işler
6. Yüksek gürültü ve titreşim bulunan ortamlar
7. Tehlikeli makine ve ekipman kullanımı gerektiren işler
8. Alkollü içki üretim ve satış yerleri, kumarhane benzeri yerler

Genç işçilerin çalışabileceği hafif işler ise ayrıca tanımlanmıştır. Bir pozisyonun bu kapsama girip girmediğinden emin değilseniz, işe alım öncesinde işyeri hekiminize ve iş güvenliği uzmanınıza danışmak en güvenli yoldur.

Çalışma süreleri ve gece yasağı

Çalışma süreleri de kısıtlıdır. Temel eğitimini tamamlamış ve okula gitmeyen çocuk işçiler için günlük ve haftalık süre sınırları, genç işçiler için ise daha geniş ama yine sınırlı süreler uygulanır. Okula devam eden çocuk ve genç işçilerde eğitim saatleri dışında çalışma esastır ve süreler daha da kısıtlıdır.

Gece çalışması ise mutlak olarak yasaktır. On sekiz yaşını doldurmamış hiçbir çalışan, gece dönemi olarak tanımlanan saatlerde çalıştırılamaz. Bu kural için işkolu ya da sektör istisnası bulunmaz.

Ayrıca ara dinlenme süreleri yetişkin çalışanlara göre daha uzundur ve hafta tatili kesintisiz kullandırılmak zorundadır.

Muayenede öne çıkan başlıklar

Genç çalışanların muayenesinde değerlendirme, yetişkinlerden farklı bir odağa sahiptir:

1. Büyüme ve gelişme durumu: boy, kilo, gelişim evresi ve bunların yapılacak işle uyumu.
2. Kas-iskelet sistemi: gelişimini tamamlamamış bir iskelet sisteminin taşıyabileceği yük sınırlıdır.
3. Duyu organları: görme ve işitme keskinliği, öğrenme ve güvenlik açısından ayrıca değerlendirilir.
4. Kronik hastalık ve tedavi durumu: astım, epilepsi ve diyabet gibi tanılar iş seçiminde belirleyicidir.
5. Ruhsal gelişim: iş yükü ve çalışma ortamının yaş grubuna uygunluğu.
6. Aşılama durumu: özellikle tetanoz ve hepatit B bağışıklığı.

Staj ve mesleki eğitim öğrencileri

Mesleki eğitim kapsamında işletmede beceri eğitimi gören öğrenciler de bu kuralların önemli bir kısmına tabidir. Staj yapıyor olmak, sağlık gözetimi ve çalıştırılamayacak işler konusundaki sınırlamaları ortadan kaldırmaz.

Uygulamada sık karşılaşılan bir hata, stajyerin “çalışan değil” sayılarak sağlık gözetimi kapsamı dışında bırakılmasıdır. Öğrenci sahada bulunuyor ve işin risklerine maruz kalıyorsa, gözetim yükümlülüğü doğar.

İşverenin kontrol listesi

1. Çalışanın yaşı kimlik üzerinden doğrulandı mı?
2. Yapılacak iş, yaş grubu için izin verilen işler kapsamında mı?
3. İşe başlamadan önce işyeri hekimi muayenesi yapıldı ve raporlandı mı?
4. Altı aylık muayene periyodu ayrı bir takvimde takip ediliyor mu?
5. Çalışma süreleri ve ara dinlenmeleri mevzuata uygun mu?
6. Gece saatlerinde görevlendirme yapılmadığı sistemsel olarak güvence altına alındı mı?
7. Veli veya vasi onayı alındı mı?
8. On sekiz yaş dolduğunda kayıt güncelleniyor ve genel periyoda geçiliyor mu?

Sonuç

Genç çalışanların istihdamı, doğru yürütüldüğünde hem işletmeye hem gence katkı sağlar. Ancak bu grup için mevzuat, yetişkin çalışanlardan belirgin biçimde daha korumacıdır ve bu korumanın merkezinde altı ayda bir tekrarlanan sağlık muayenesi bulunur.

Bu periyodu takip etmek, standart periyodik muayene takviminden ayrı bir izleme gerektirir. Kalabalık ekiplerde bu ayrımı elle sürdürmek zordur; yaklaşan muayene tarihleri için uyarı veren bir dijital arşiv kullanmak pratik çözümdür. Böyle bir yapıyı sunan yetkili OSGB örneği için satemisegirissaglikraporu.com.tr adresine bakabilirsiniz: satemisegirissaglikraporu.com.tr